शिवार फेरी दरम्यान प्रशासकीय कौशल्याची प्रचिती, तांबरे बंधूंमधील संघर्षावर अखेर पडदा; गावकरी अचंबित!
लाल 🚨 दिवा-नाशिक [आपल्या वार्ताहराकडून]साडगाव , ता नाशिक. [नाशिक], दि. १९]:एका लहानशा बांधावरून सुरू झालेला वाद कित्येक वर्षांपर्यंत माणसांच्या मनात किती खोलवर विष पेरू शकतो, याचे वाडगाव साक्षी होते. पण प्रशासकीय अधिकाऱ्याने ठरवले तर कायद्याच्या कोरड्या कलमांपलीकडे जाऊन माणुसकीच्या ओलाव्याने दशकांचे वैर क्षणात कसे संपवता येते, याचाही एक ऐतिहासिक आणि तितकाच सुखद अनुभव याच वाडगावने आज घेतला. निमित्त ठरले माननीय पंकज पवार तहसीलदार यांच्या शिवार फेरीचे आणि त्यांच्या प्रसंगावधानाचे! मौजे साडगाव येथील शेतकरी राजाराम शिवाजी तांबरे आणि मोतीराम गणपत तांबरे या दोन शेतकरी कुटुंबांमध्ये पिढ्यानपिढ्या एका बांध रस्त्यावरून धुमसत असलेल्या वादावर तहसीलदारांनी थेट बांधावरच ‘शिवरस्ता अदालत’ भरवून तोंडी निकाल दिला आणि केवळ रस्ताच नाही, तर दोन मनेही मोकळी केली.
काय होता नेमका वाद?
राजाराम तांबरे आणि मोतीराम तांबरे यांची शेतजमीन लागूनच आहे. दोन्ही शेतांच्या मधून जाणाऱ्या एका अरुंद पायवाटेवरून, म्हणजेच बांधावरून गेल्या अनेक वर्षांपासून वाद सुरू होता. हा वाद केवळ जमिनीच्या एका तुकड्याचा राहिला नव्हता, तर तो दोन्ही कुटुंबांच्या प्रतिष्ठेचा विषय बनला होता. या वादाने अनेकदा उग्र रूप धारण केले, नात्यांमध्ये कमालीची कटुता आली आणि प्रकरण अगदी कोर्ट-कचेऱ्यांपर्यंतही पोहोचले होते. अनेक सुनावण्या, वकिलांच्या फेऱ्या आणि तारखांमध्ये दोन्ही कुटुंबे आर्थिक आणि मानसिक दृष्ट्या खचून गेली होती, पण तोडगा काही निघत नव्हता. गावपातळीवरील अनेक बैठकाही निष्फळ ठरल्या होत्या.
आणि तहसीलदारांनी घडवली किमया!
नेहमीप्रमाणे माननीय तहसीलदार पंकज पवार साहेब आपल्या लवाजम्यासह शिवार फेरीसाठी वाडगाव परिसरात दाखल झाले. शेतकऱ्यांच्या समस्या जाणून घेत असताना त्यांच्या कानावर तांबरे बंधूंच्या या जुन्या वादाची गोष्ट आली. केवळ कागदपत्रे पाहून किंवा कार्यालयात बोलावून सुनावणी घेण्याऐवजी, तहसीलदारांनी एक धाडसी आणि तितकाच अभिनव निर्णय घेतला. त्यांनी थेट त्या वादग्रस्त शेतबांधावरच जाण्याचा निश्चय केला.
सुर्य मावळतीला झुकलेला, शिवारातील मातीचा सुगंध हवेत दरवळत होता, पण तांबरे बंधूंच्या चेहऱ्यावर मात्र तणावाचे काळे ढग दाटले होते. तहसीलदार साहेबांनी दोन्ही बाजूंच्या शेतकऱ्यांना बोलावून घेतले. त्यांनी आधी शांतपणे दोघांचेही म्हणणे ऐकून घेतले. कायद्याची क्लिष्ट भाषा वापरण्याऐवजी त्यांनी गावाकडच्या माणसाला समजेल अशा सोप्या, पण तितक्याच प्रभावी भाषेत संवाद साधला. ते म्हणाले, “अरे, ही जमीन कोणाची? आपली नाही, ही काळ्या आईची आहे. आपण फक्त तिचे रखवालदार आहोत. दोन फुटांच्या रस्त्यासाठी आपण पिढ्यानपिढ्यांचे वैर का जपायचे? उद्या याच मातीत आपल्याला मिसळायचे आहे, मग जिवंतपणी तरी माणसाने माणसाशी माणुसकीने वागायला नको का?”
त्यांच्या या भावनिक आणि तरीही ठाम शब्दांनी जणू जादू केली. त्यांनी दोन्ही बाजूंचे कागदपत्रे न पाहता, केवळ अनुभवाच्या आणि न्यायाच्या तराजूत हा वाद मोजला. दोन्ही शेतकऱ्यांच्या सोयीचा आणि कायद्याला धरून असलेला एक मध्यम मार्ग त्यांनी त्याच ठिकाणी तोंडी सुचवला आणि तो अंतिम राहील असे जाहीर केले.
अन् डोळ्यांत तरळले आनंदाश्रू...
तहसीलदारांचा निर्णय ऐकून क्षणभर शांतता पसरली. ज्या वादासाठी इतकी वर्षे भांडलो, तो इतक्या सहज सुटू शकतो, यावर कोणाचाच विश्वास बसत नव्हता. पण तहसीलदारांच्या चेहऱ्यावरील आत्मविश्वास आणि त्यांच्या शब्दांतील प्रामाणिकपणा पाहून दोन्ही शेतकऱ्यांची मने द्रवली. अनेक वर्षांपासून एकमेकांकडे वाकड्या नजरेने पाहणारे राजाराम तांबरे आणि मोतीराम तांबरे यांनी एकमेकांकडे पाहिले आणि दोघांच्याही डोळ्यांत पश्चात्तापाचे आणि आनंदाचे अश्रू तरळले. क्षणाचाही विलंब न लावता दोघांनी पुढे होऊन एकमेकांना कडकडून मिठी मारली. तो केवळ बांधावरचा रस्ता मोकळा झाला नव्हता, तर दोन कुटुंबांमधील संवादाचा आणि नात्याचा बंद झालेला मार्गही मोकळा झाला होता. तहसीलदारांच्या आदेशाने तात्काळ त्या रस्त्याची आखणी करून तो वाहतुकीसाठी खुला करण्यात आला.
शेतकऱ्यांच्या प्रतिक्रिया
“आमच्या डोक्यावरचं एक मोठं ओझं उतरलं साहेब. आमच्या मुला-बाळांमध्ये हे वैर जावं असं वाटत नव्हतं. तहसीलदार साहेब देवासारखे आले आणि त्यांनी आमचा संसार पुन्हा उभा केला,” असे गहिवरलेल्या स्वरात राजाराम तांबरे म्हणाले.
तर, “आता आम्ही भाऊ म्हणून पुन्हा एकत्र शेती करू. रस्ता नाही, तर आमची मनं मोकळी झाली. साहेबांचे उपकार आम्ही कधीच विसरणार नाही,” अशी भावना मोतीराम तांबरे यांनी व्यक्त केली.
साडगावमधील हा ‘तात्काळ न्याय’ केवळ एक रस्त्याचा वाद मिटवणारा नाही, तर प्रशासकीय अधिकाऱ्याने ठरवल्यास गावागावातील तंटे कसे सामंजस्याने सुटू शकतात, याचा एक उत्तम आदर्श ठरला आहे. आज वाडगावच्या शिवारात फक्त रस्ताच मोकळा झाला नाही, तर दोन कुटुंबांना जोडणारा विश्वासाचा पूलही पुन्हा एकदा भक्कमपणे उभा राहिला आहे.
